Brief aan mijn jonge ik; Roby Bellemans

Twee dingen zou Joop zeggen, je weet wel die man onder de sigarenas die je toevallig tegenkwam tijdens de pauze in een of ander cursusgebouw in Utrecht.

Het ene was dat ik thuis kwam met het dagboek van Đang Thùy Trâm, gekocht in de uitverkoop. Het andere was het verzoek van de Amersfoortse bibliotheek om een brief aan mijn jonger ik te schrijven. Ook toevallig allemaal... in feite is er niet zoveel veranderd. Nog steeds ben ik een soort toerist in m'n eigen leven,   zonder echt reisdoel...het overkomt me allemaal. Gewoon toevallig.

Die Thùy was een jaar of vijf ouder dan jij. In dezelfde periode, zo'n veertig jaar geleden, was dezelfde gebeurtenis voor jullie beiden van enorme invloed. Haar dagboek is pas enkele jaren geleden boven water gekomen. Een Amerikaanse soldaat had het in 1970 gevonden, en niet vernietigd conform de toen geldende regels. Het lag bij de neergeschoten Thùy, toen 27. Pas in 2005 kwam hij er mee naar buiten en bracht een vriend van hem het dagboek terug naar Viet Nam om het aan haar nog levende moeder te geven.

Ik heb het in één ruk uitgelezen, 't is ook een van de mooiste en meest aangrijpende boeken van wat ik gelezen heb. Het deed me meteen terugdenken aan Paustovskij's beschrijvingen van zijn ervaringen aan het front (in Verre Jaren).  Ook zo'n boek waar de Oneindige Droefheid, zoals Reve zou schrijven, alom aanwezig is.

Thùy was arts en werkte eveneens aan het front. Het vreemde aan haar dagboek is dat je als het ware voelt dat haar einde nadert. Dag na dag was zij bezig mensen op te lappen, te vluchten voor de bombardementen, en zoals bekend: de bombardementen werden alleen maar heftiger. Zij was hoofd van het veldhospitaal in de regio waar de beroemde foto is gemaakt van het weg vluchtende meisje. De Amerikanen waren niet meer in staat te zien wie de Vietcong waren en wie de burgers, voor alle zekerheid werd iedereen maar neergeschoten. Thùy dus ook.

In diezelfde periode verbleef jij in Parijs. Per toeval was je te gast bij het Theater de L'usine. Een theatergroep die naar de fabrieken ging om met de arbeiders te discussiëren over hun sociale situatie. Het was mei '68 en ik herinner me nog vrij goed de dag in de Academie des Beaux Art, dat mooie oude gebouw hadden ze bezet en jij liep daar rond met je gitaartje liedjes te zingen van “Make Love, Not War”. Meer kon je niet, maar meer Engels verstonden die Fransen toch niet. Je had geen idee wat er allemaal gebeurde en evenmin in de gaten dat de bezettende studenten eigengemaakte molotovcocktails naar de  politie gooide. Wel dat die met scherp terug schoten. Maar ook dat was spannend, vooral toen jullie via de kelders moesten vluchten. Kelders waar duizenden, zo leek het toch, van dezelfde beelden stonden; gemaakt door beginnende kunstenaars naar het voorbeeld van enkele klassieken.

"Make Love, Not war..." je was toen heel idealistisch en voortdurend aan het protesteren tegen de “Oorlog in Viet Nam”. De “Love Generation”,ontstaan als reactie op een onzinnige oorlog, net als de dadaïsten in reactie op WO-I.  Wel verlegde de nadruk zich meestal van “Peace men” naar “Make love men”. Onderwijl, terwijl ook jij daar driftig aan meedeed, maakten Thùy en haar landgenoten de meest verschrikkelijke dingen mee in de “Vietnam oorlog". Maar dicht bij de dood was ook hun leven sterk emotioneel gekleurd. Ook Thùy leefde heel intensief, en de “Love” was er niet zo letterlijk, maar zeker niet minder. Waarschijnlijk zelfs veel intenser en echter.

Het is vreemd hoe diezelfde oorlog oorzaak was voor zo'n heel verschillende manieren van “love” ...en muziek. Want oorlog heeft naast ellende veel prachtige muziek opgeleverd...denk maar aan Shostakovitch. Die kende je trouwens toen nog niet. Maar Jimi wel, met zijn magistrale "Machine Gun". En ik moet toegeven, je was vanaf de dag dat Hey Joe op Radio London te horen was gek op Jimi. Nu meer dan veertig jaar later is nog steeds bijna alles van Jimi magistraal. Hij was en is ook de enige gitarist wiens speciale touch je al kunt horen op het moment dat ie alleen nog maar naar zijn gitaar kéék. Machine Gun...je zou Sunday Bloody Sunday van U2 eens moeten horen...ook zo'n nummer waar je koud van wordt.. 

De afgelopen maanden ben ik verschillende keren naar Viet Nam geweest (ik heb pas ontdekt dat je niet Vietnam maar Viet Nam moet schrijven). Voor mij het land van dié oorlog die zo bepalend was toen ik zou oud was als jij. Maar de jongeren daar, van jou leeftijd, zijn er niet mee bezig. Die werken van zeven uur 's ochtends tot zeven uur 's avonds, behalve op zondag. Dan stoppen ze een uurtje eerder. En dat voor goed € 200,- per maand. Het voelt raar, ik ben daar een rijke toerist. Niet iemand die in jou tijd heel erg tegen dié oorlog was. Vweertig jaar geleden liep ik te demonstreren tegen dié oorlog. Veertig jaar geleden waren er meer dan een half miljoen prostituees in Saigon.  Dat heet nu Ho Chi Min. De Amerikanen zijn er deels weg, maar als je er als losse Westerse  man rondloopt, voel je om de tien minuten een heel lief aanvoelend handje je arm strelen en het aanbod van een uur massage voor maar 10 $, inclusief boemboem.

In jou tijd was dát gratis .... maar wat is nou 10 $?....  ik ben er nog steeds niet uit. Voor mij is Ho Chi Min de Ghandi van Viet Nam....maar dan anders.

Voor jou wel jammer te moeten horen, maar de PSP bestaat niet meer, jammer eigenlijk. Aan de andere kant, in jou tijd was er veel meer geweld. Maar op andere gebieden is het net of er niets veranderd is. Weet je nog toen je in '66 in de Bijlmer ging wonen? Van de week kwam ik toevallig terecht op het geschiedeniskanaal. Het ging over de periode direct na de onafhankelijkheid van Suriname. Tengevolge daarvan kwamen er heel veel "papieren Nederlanders" naar hier, die allemaal onderdak moesten hebben. Ze werden niet met open handen ontvangen integendeel. Jij werkte toen met Edgar Caïro en Vernie Februari en snapte niets van die aversie tegen die “Zwartjes”.

En dan zap ik naar een andere zender en zit ik midden in een politiek debat anno 2010. Het enige dat veranderd is, is dat ze het nu over Islamieten hebben.....

Toevallig was ik een twee jaar geleden in Irak om mee te helpen met een groot  kinderfestival....je ziet daar dan die oude Islamitische cultuur die zo bepalend is geweest voor de onze. Gelukkig, want ik zie ze nog geen begroting maken met Romeinse cijfers.....

En net als jij toen, snap ik nog steeds niets van die aversie voor andere culturen.. nou ja andere culturen...alles in de Nederlandse cultuur komt uit het buitenland..soms afgekeken, soms gekocht...maar het meeste gejat...

Je zou trouwens ook raar opkijken dat ze zich nu druk maken over hoofddoekjes... je herinnert je wel hoe al die tante nonnekes er vroeger uitzagen.. je wist nooit of je zo'n nonneke of een pinguin had omver gereden.

Tegenwoordig hebben ze burka's, van die hele simpele zwarte, maar er zijn er ook hele moderne met ingebouwde magnetron enzo... zo bijna als die station-eend waar jij altijd van droomde ..om de wijde wereld mee in te trekken.

Sommige dingen zijn veranderd, de goede kant op...maar veel is het zelfde gebleven...vooral die Vietnamese vrouwen ...jonge, jonge...als je die ziet zitten op hun xe máy. Van die frêle rijdsters op iets wat meer op een motor dan op een brommer lijkt... Vietnamezen zijn de beste brommerrijders ter wereld, maar alleen in Vietnam.

Đang Thùy Trâm, ze was maar iets ouder dan jij, maar net zo voortdurend verliefd, alleen is het bij haar nooit verder gegaan dan een voorzichtige kus. Wat een gigantisch verschil met wat jij hebt meegemaakt. In het oorlogsmuseum in Ha Noi zag ik met wat voor primitieve wapens ze gewonnen hebben van de Amerikanen, en wat een gigantische inbreng de Vietnamese vrouwen hebben gehad. Ze zijn met één hand op te tillen...

Ik denk dat ik Jimi Hendrix maar weer eens ga opzetten...of Mahler. Ik ben trouwens nog steeds op zoek naar Toki Horvath platen...dus mocht je er eentje op de kop kunnen tikken...graag!

Chao, (vroeger nooit geweten dat dit een Vietnamees woord is, ook toevallig)

Roby,

Roby Bellemans woont in Amersfoort. Hij schreef meerdere boeken. Zijn boek Educatie(+) projecten organiseren en uitvoeren staat in de speciale collectie. De andere zijn eveneens te leen. meer informatie: www.robybellemans.nl